على زمانى قمشه اى

69

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

217 هجرى اشتغال جست ، رفقاى او در امر رصد سند بن على مأمون ، جوهرى و يحيى بن ابى منصور بوده‌اند . به گفته همايى در پاورقى التفهيم مرورودى ( مروروزى ) در بين سال‌هاى 215 و 218 هجرى قمرى از طرف مأمون مأمور شد تا از روى اختلاف ارتفاع ستاره قطبى ، مسافت يك درجه نصف النهار زمين را پيدا كند ، او با سند بن على و على بن عيسى اسطرلابى و ابو البخترى ، و به نوشته خفرى با احمد سجزى در دشت سنجار شام به اين كار بدين‌طريق اقدام كرد ، از آن نقطه كه ارتفاع قطب را رصد كرده بودند دسته‌اى با خالد بن عبد الملك مروروذى و سند بن على به سمت شمال و دسته‌اى با على بن عيسى اسطرلابى و ابو البخترى و احمد سجزى به سمت جنوب رهسپار گشتند و در رفتن و برگشتن مسافت را درست پيمودند نتيجه اين شد كه يك درجه قوس نصف النهار زمين هيجده فرسنگ و هشت نهم ( 9 / 8 18 ) فرسنگ يعنى 65 ميل و دو ثلث ( 3 / 2 65 ) ميل است . « 1 » ( قصرانى ) قصرى ( زنده در سدهء سوم 200 و بعد ) به گفتهء سيد بن طاوس از دانشمندان مشهور به دانش نجوم دانشمند گرانمايه ابو القاسم على بن قاسم قصرى است و از تأليفاتى كه از او به ما رسيده است كتاب « ترتيب حساب دساتر الكواكب السبعة » است . « 2 » در تاريخ التنجيم عند العرب مىخوانيم : قفطى قصرانى را از منجمانى دانسته كه موفق در احكام نجوم بوده و كتاب « المسائل » او نيز بر اين امر دلالت

--> ( 1 ) . لغت‌نامه دهخدا از پاورقى كتاب التفهيم بيرونى به تحقيق همايى ، ص 160 . ( 2 ) . فرج المهموم ، ص 128 .